जङ्गलको दाउरा: मजदुरहरूको संघर्षको कथा : प्रदेश टाइम्स

प्रदेश टाइम्स / सिरहा । सिरहाको गोलबजार नगरपालिका नजिकैको आकाश गङ्गा क्षेत्रका जङ्गलको काखमा बस्ने मजदुरहरूको जीवन एक संघर्षपूर्ण कथा हो। दैनिक जीवनको गुजारा चलाउन र परिवारको पेट पाल्न उनीहरूले जङ्गलबाट दाउरा सङ्कलन गर्ने कामलाई आफ्नो जीविकाको मुख्य माध्यम बनाएका छन्। बिहानैदेखि जङ्गलमा पस्ने, भारी बोकेर दाउरा सङ्कलन गर्ने र बजारमा बेच्न लैजाने क्रम उनीहरूको दैनिकी हो। दाउरा उनीहरूको आम्दानीको एकमात्र स्रोतमात्र नभई, आहारको आधारसमेत बनेको छ। "ग्यासको सिलिन्डर हाम्रो पहुँचभन्दा बाहिर छ। दाउरा काटेर कमाउने र त्यसैबाट खाने हो," स्थानीय मजदुर मकुनहादुर मगर भन्छन्। तर, यो काम कुनै रूपमा पनि सजिलो छैन। काँडाका घाउ, जङ्गली जनावरको डर, र विषालु सर्पहरूको जोखिम उनीहरूको कामसँग सधैँ जोडिएको छ। जङ्गलको गहिराइबाट दाउरा काटेर ल्याउँदा उनीहरूको शरीरमा थकानमात्र होइन, कहिलेकाहीँ चोटपटक पनि देखिन्छ। त्यसमाथि, धुवाँमा पकाइएको खाना खाँदा उनीहरूको स्वास्थ्यमा लामो समयसम्म नकारात्मक प्रभाव परेको छ। धेरैजसो मजदुरका बच्चा-बच्चीले धुवाँका कारण सास फेर्न गाह्रो हुने, आँखा पोल्ने, र अन्य स्वास्थ्य समस्या भोगिरहेका छन्। यसरी सङ्कलन गरिएको दाउरालाई बजारसम्म पुर्‍याउन उनीहरूले घण्टौँ पैदल यात्रा गर्नुपर्छ। बजारमा दाउराको मूल्य कम पाइने हुँदा आम्दानीले परिवारको आवश्यकता धान्न गाह्रो पर्छ। "हामीलाई यो काम छोड्न मन छ, तर विकल्प छैन," अर्की मजदुर सरु राम भन्छिन्। "सफा इन्धन र राम्रो रोजगारीको आशामा छौँ, तर अहिलेसम्म कुनै पहल देखिएको छैन।" यसबाहेक, दाउरा सङ्कलनका कानूनी चुनौतीहरूले मजदुरहरूको जीवनलाई झन् कठिन बनाएको छ। कानूनी रूपमा जङ्गलबाट दाउरा काट्न नपाइने नियम भएका क्षेत्रमा मजदुरहरूले वन कार्यालयको डरले त्रसित भएर काम गर्नुपर्छ। पक्राउ परिने डर, जरिवाना तिर्नुपर्ने बाध्यता, र दाउराको जब्तीले उनीहरूको रोजगारी झन् जोखिमपूर्ण बन्दै गएको छ। स्थानीय सरकार र समुदायको सहयोगले यी मजदुरहरूको जीवनस्तर सुधार गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ। उनीहरूका लागि सस्तो दरमा एलपी ग्यास उपलब्ध गराउने, वैकल्पिक रोजगारी सिर्जना गर्ने, र दिगो जङ्गल संरक्षणका कार्यक्रम सुरु गर्ने आवश्यकता छ। यसले जङ्गल र मजदुर दुवैको संरक्षण गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ। "हामीले समस्या धेरै भोग्यौँ, अब हाम्रो भविष्य सुरक्षित बनाउन सरकार र समाजले हामीतर्फ ध्यान दिनुपर्छ," सरु रामले थपिन्। दाउरा सङ्कलनको यो जीवनशैली जति संघर्षपूर्ण छ, त्यति नै चेतावनीपूर्ण पनि हो। सरकारले यस विषयमा चाँडै कदम चालेर वैकल्पिक उपाय अपनाएमात्र मजदुरहरूको जीवन सहज बन्न सक्छ। जङ्गलको संरक्षणसँगै मजदुरहरूको जीवनस्तर उकास्ने कार्यक्रम सुरु गरिनुपर्छ, जसले दुवै पक्षलाई फाइदा पुर्‍याउन सक्छ।